Blog

Dostępność cyfrowa bardzo często jest traktowana jak jednorazowe zadanie: wykonujemy audyt, poprawiamy kilka błędów, publikujemy deklarację dostępności i temat uznajemy za zamknięty. W praktyce takie podejście jest błędne i może szybko doprowadzić do ponownego pojawienia się problemów na stronie internetowej.

Strona internetowa żyje. Administratorzy dodają nowe aktualności, dokumenty PDF, galerie zdjęć, filmy, formularze, ogłoszenia, załączniki, banery i podstrony. Aktualizowane są także systemy CMS, szablony, wtyczki oraz moduły. Każda taka zmiana może wpłynąć na dostępność cyfrową serwisu.

Dlatego dostępność cyfrowa nie jest jednorazowym wdrożeniem. Jest stałym procesem, który powinien być wpisany w codzienną obsługę strony internetowej.

 

Dlaczego jednorazowe dostosowanie strony nie wystarcza?

Nawet jeśli strona internetowa została poprawnie przygotowana zgodnie z wymaganiami WCAG, nie oznacza to, że pozostanie dostępna przez kolejne miesiące lub lata bez żadnych działań.

Najczęstszy problem polega na tym, że po wdrożeniu strony osoby odpowiedzialne za jej obsługę zaczynają dodawać nowe treści. Jeżeli nie znają zasad dostępności cyfrowej, bardzo szybko mogą pojawić się nowe błędy.

Przykłady takich błędów to:

• dodanie grafiki bez poprawnego tekstu alternatywnego,
• wgranie niedostępnego pliku PDF,
• użycie nagłówków tylko do powiększenia tekstu,
• wstawienie tabeli bez nagłówków kolumn,
• opublikowanie filmu bez napisów,
• dodanie linku o treści „kliknij tutaj”,
• zastosowanie zbyt niskiego kontrastu tekstu,
• utworzenie formularza bez prawidłowych etykiet pól,
• opublikowanie skanu dokumentu jako PDF bez warstwy tekstowej.

W efekcie strona, która w dniu odbioru była dostępna cyfrowo, po kilku tygodniach może już zawierać wiele nowych barier.

 

Dostępność cyfrowa dotyczy nie tylko wyglądu strony

Część osób kojarzy dostępność cyfrową głównie z kontrastem, wielkością czcionki albo możliwością powiększenia tekstu. To ważne elementy, ale dostępność cyfrowa obejmuje znacznie więcej obszarów.

Dostępna strona powinna być możliwa do obsługi m.in. przez osoby niewidome, słabowidzące, głuche, z niepełnosprawnościami ruchowymi, poznawczymi oraz przez osoby korzystające z technologii wspomagających, takich jak czytniki ekranu.

Dlatego w praktyce należy dbać m.in. o:

• logiczną strukturę nagłówków,
• poprawne opisy alternatywne grafik,
• dostępność formularzy,
• obsługę strony z klawiatury,
• widoczny fokus,
• poprawną kolejność odczytu treści,
• dostępność dokumentów PDF i DOCX,
• napisy do materiałów wideo,
• zrozumiałe linki i komunikaty,
• odpowiedni kontrast tekstu i elementów interfejsu,
• poprawną semantykę kodu HTML.

To pokazuje, że dostępność cyfrowa nie jest wyłącznie zadaniem dla programisty. Wymaga współpracy administratorów, redaktorów, grafików, wykonawców strony oraz osób odpowiedzialnych za publikację dokumentów.

 

Aktualizacje strony mogą powodować nowe błędy dostępności

Kolejnym powodem, dla którego dostępność cyfrowa musi być traktowana jako proces, są aktualizacje techniczne.

Strony internetowe działają zwykle w oparciu o system CMS, na przykład WordPress lub Joomla. Do tego dochodzą szablony, wtyczki, komponenty, moduły i dodatkowe skrypty. Ich aktualizacje są potrzebne ze względów bezpieczeństwa, ale mogą zmienić sposób działania strony.

Po aktualizacji może się zdarzyć, że:

• zmieni się kod formularza,
• przestanie działać poprawna kolejność przechodzenia klawiszem Tab,
• zniknie widoczny fokus,
• pojawią się nowe przyciski bez etykiet,
• moduł slidera zacznie generować błędną strukturę HTML,
• popup lub baner cookies zablokuje dostęp do treści,
• zmieni się kontrast kolorów,
• komponent galerii zacznie wyświetlać niedostępne okna modalne.

Dlatego po większych zmianach technicznych warto ponownie sprawdzić kluczowe elementy strony. Dotyczy to szczególnie formularzy, menu, wyszukiwarek, dokumentów, sliderów, banerów, okien popup i podstron z najważniejszymi informacjami dla użytkowników.

 

Deklaracja dostępności też wymaga aktualizacji

W przypadku podmiotów publicznych dostępność cyfrowa wiąże się również z obowiązkami formalnymi. Jednym z nich jest posiadanie deklaracji dostępności. Deklaracja dostępności nie powinna być dokumentem przygotowanym raz i zapomnianym na kilka lat. Powinna odzwierciedlać rzeczywisty stan strony internetowej. Jeżeli na stronie pojawiają się nowe bariery, zmienia się zakres dostępności, dodawane są nowe aplikacje, dokumenty, funkcje lub istotne elementy serwisu, deklaracja powinna zostać odpowiednio zaktualizowana (oraz obowiązkowo do 31 marca każdego roku - zobacz więcej).

W praktyce oznacza to, że instytucja powinna regularnie sprawdzać:

• czy deklaracja zawiera aktualne dane,
• czy wskazany jest poprawny adres strony,
• czy dane kontaktowe są aktualne,
• czy opis stanu dostępności odpowiada rzeczywistości,
• czy wymienione niedostępne elementy nadal występują,
• czy pojawiły się nowe obszary wymagające opisania,
• czy deklaracja zawiera wymagane sekcje.

Deklaracja dostępności jest więc częścią procesu utrzymania dostępności cyfrowej, a nie tylko formalnym załącznikiem na stronie.

 

Rola redaktorów i administratorów strony

Bardzo duży wpływ na dostępność cyfrową mają osoby, które na co dzień obsługują stronę internetową. To one dodają aktualności, załączniki, zdjęcia, komunikaty, ogłoszenia i podstrony. Nawet najlepiej przygotowana technicznie strona może stać się niedostępna, jeżeli nowe treści będą publikowane nieprawidłowo.

Redaktorzy powinni wiedzieć m.in.:

• jak tworzyć poprawne nagłówki,
• kiedy stosować listy punktowane i numerowane,
• jak opisywać zdjęcia,
• jak przygotować dostępny link,
• jak publikować dokumenty PDF,
• jak nie używać tabel wyłącznie do układu graficznego,
• jak sprawdzić, czy treść jest zrozumiała,
• jak unikać publikowania skanów zamiast dokumentów tekstowych.

Dlatego szkolenie redaktorów i administratorów jest jednym z najważniejszych elementów utrzymania dostępności cyfrowej. Bez tego każda kolejna aktualizacja treści może powodować nowe błędy.

 

Audyt dostępności nawet ze 100% poprawnym wynikiem to punkt kontrolny, nie koniec pracy

Audyt dostępności cyfrowej jest bardzo ważnym etapem. Pozwala zidentyfikować błędy, wskazać ich przyczyny i przygotować rekomendacje naprawcze. Nie powinien być jednak traktowany jako jednorazowe rozwiązanie całego problemu. Audyt pokazuje stan strony na konkretny dzień. Jeżeli po audycie zostaną dodane nowe treści, nowe dokumenty lub nowe funkcje, stan dostępności może się zmienić.

Dlatego warto traktować audyt jako punkt kontrolny w procesie. Po nim powinny nastąpić:

• poprawki techniczne,
• poprawki redakcyjne,
• aktualizacja deklaracji dostępności,
• szkolenie osób obsługujących stronę,
• wdrożenie zasad publikacji dostępnych treści,
• okresowe kontrole najważniejszych podstron.

Takie podejście daje znacznie lepszy efekt niż jednorazowe poprawienie błędów bez zmiany sposobu pracy ze stroną.

 

Jak wdrożyć dostępność cyfrową jako stały proces?

Najlepszym rozwiązaniem jest stworzenie prostych zasad, które będą stosowane przy każdej publikacji treści na stronie. W praktyce warto wdrożyć kilka stałych działań.

Po pierwsze, każda nowa treść powinna być przygotowana zgodnie z podstawowymi zasadami dostępności. Dotyczy to nagłówków, linków, grafik, tabel i załączników.

Po drugie, przed publikacją dokumentów PDF należy sprawdzić, czy są one dostępne cyfrowo. Samo zapisanie dokumentu do PDF nie oznacza jeszcze, że taki plik będzie dostępny dla osób korzystających z czytników ekranu.

Po trzecie, po większych zmianach technicznych należy sprawdzić stronę pod kątem dostępności. Dotyczy to aktualizacji szablonu, wdrożenia nowych modułów, formularzy, popupów, sliderów i wyszukiwarek.

Po czwarte, warto regularnie kontrolować najważniejsze podstrony, na przykład stronę główną, kontakt, BIP, formularze, aktualności, dokumenty do pobrania i deklarację dostępności.

Po piąte, osoby odpowiedzialne za stronę powinny mieć dostęp do jasnych instrukcji, jak publikować dostępne treści.

Można to robić we własnym zakresie (co wymaga ogromu wiedzy) lub zlecić opiekę nad dostępnością cyfrową specjlistą. Obejmujemy taką usługą już kilkaset instytucji - zobacz więcej.

 

Co powinno być regularnie sprawdzane?

W ramach stałej opieki nad dostępnością cyfrową warto regularnie sprawdzać przede wszystkim te elementy, które najczęściej się zmieniają albo mają duże znaczenie dla użytkowników.

Do takich elementów należą:

• aktualności,
• załączniki PDF, DOC i DOCX,
• formularze kontaktowe i rekrutacyjne,
• menu i nawigacja,
• wyszukiwarka,
• banery i slidery,
• galerie zdjęć,
• filmy,
• tabele,
• deklaracja dostępności,
• podstrony z danymi kontaktowymi,
• podstrony z informacjami dla mieszkańców, pacjentów, studentów lub klientów.

Regularna kontrola tych obszarów pozwala szybko wykrywać nowe problemy i usuwać je zanim staną się poważną barierą dla użytkowników.

 

Dostępność cyfrowa zwiększa jakość całej strony

Warto pamiętać, że dostępność cyfrowa nie służy wyłącznie osobom z niepełnosprawnościami. Dobrze przygotowana strona jest bardziej czytelna, logiczna i wygodniejsza dla wszystkich użytkowników.

Poprawne nagłówki pomagają szybciej zrozumieć strukturę treści. Jasne linki ułatwiają nawigację. Dobre kontrasty poprawiają czytelność. Dostępne formularze zmniejszają liczbę błędów przy ich wypełnianiu. Napisy do filmów pomagają także osobom, które oglądają materiał bez dźwięku.

Dostępność cyfrowa przekłada się więc nie tylko na zgodność z przepisami, ale także na jakość komunikacji, profesjonalny wizerunek instytucji i większą skuteczność strony internetowej.

 

Reasumując - dostępność cyfrowa nie kończy się w dniu wdrożenia strony, wykonania audytu albo publikacji deklaracji dostępności. To proces, który wymaga regularnej kontroli, aktualizacji, edukacji i odpowiedzialnego publikowania nowych treści.

Każda nowa aktualność, grafika, tabela, formularz, film czy dokument PDF może poprawić albo pogorszyć dostępność strony. Dlatego instytucje powinny traktować dostępność cyfrową jako stały element zarządzania stroną internetową. Najlepsze efekty daje połączenie kilku działań: poprawnego wykonania technicznego strony, regularnych audytów, szkolenia redaktorów, kontroli dokumentów i stałej opieki nad serwisem. To standard pracy, który powinien towarzyszyć każdej zmianie na dostępnej cyfrowo stronie internetowej.