Podczas przeglądania oficjalnych stron urzędów lub nowoczesnych przedsiębiorstw często można napotkać materiały wideo oraz podcasty. Rzadko jednak pojawia się refleksja nad tym, jak wiele pracy wymaga zapewnienie, aby każdy użytkownik – bez względu na stan zdrowia czy sprawność – mógł z tych treści swobodnie skorzystać. W dziedzinie dostępności cyfrowej (czyli standardu WCAG) multimedia stanowią jeden z najbardziej wymagających obszarów. Wytyczne o numerach od 1.2.1 do 1.2.5 brzmią tak podobnie, że poprawne ich rozróżnienie bywa wyzwaniem. Poniżej znajduje się proste i klarowne wyjaśnienie tych różnic.
Szybka ściągawka: Co jest czym w multimediach?
Poniższa tabela w przejrzysty sposób porządkuje oficjalne wymagania standardu WCAG w zależności od rodzaju publikowanego materiału.
| Kryterium | Oficjalna nazwa kryterium sukcesu | Rodzaj materiału | Wymagany element (Wymóg) |
|---|---|---|---|
| 1.2.1 (Poziom A) | Tylko audio lub tylko wideo - nagranie | Sam dźwięk (np. podcast) LUB sam obraz (np. niemy film z monitoringu). | Pełny tekst z przepisaną rozmową LUB tekstowy opis tego, co dzieje się na ekranie. |
| 1.2.2 (Poziom A) | Napisy rozszerzone - nagranie | Klasyczny film z nagrania (obraz + dźwięk, np. YouTube). | Napisy dla niesłyszących (muszą zawierać także opisy ważnych dźwięków, np. [huk uderzenia]). |
| 1.2.3 (Poziom A) | Audiodeskrypcja lub alternatywa tekstowa dla mediów - nagranie | Klasyczny film z nagrania (gdzie z samych dialogów nie widać akcji). | Szczegółowy scenariusz tekstowy pod filmem LUB głos lektora opisujący akcję. |
| 1.2.4 (Poziom AA) | Napisy rozszerzone - na żywo | Transmisja NA ŻYWO (np. sesja rady gminy live). | Napisy generowane na żywo w trakcie trwania transmisji. |
| 1.2.5 (Poziom AA) | Audiodeskrypcja - nagranie | Klasyczny film z nagrania (dokładnie jak w 1.2.3). | Tylko i wyłącznie dodatkowy głos lektora (audiodeskrypcja). Tekst pod filmem nie jest wystarczający. |
Rozbicie na czynniki pierwsze – o co dokładnie chodzi?
1.2.1 – Tylko audio lub tylko wideo - nagranie
Sytuacja dotyczy publikacji materiałów odbieranych tylko jednym zmysłem. Przykładem może być wywiad audio. Osoba niesłysząca nie ma możliwości zapoznania się z nagraniem. Aby spełnić to kryterium, pod plikiem audio należy umieścić transkrypcję tekstową, czyli zapis rozmowy z podziałem na role. Podobnie należy postąpić w przypadku niemego filmu (np. instruktażu bez lektora i dźwięku) – dla osób niewidomych niezbędne jest przygotowanie tekstowego opisu tego, co dzieje się na ekranie.
1.2.2 – Napisy rozszerzone - nagranie
Kryterium to obejmuje każdy tradycyjny film zawierający zarówno obraz, jak i dźwięk, który został wcześniej nagrany i opublikowany. Wymagane jest zapewnienie napisów rozszerzonych (Closed Captions). Istotna uwaga: automatyczne napisy (np. generowane przez algorytmy YouTube) bardzo często zawierają błędy w nazwiskach czy nazwach własnych. Prawidłowe wdrożenie wymaga ręcznej korekty oraz dopisania istotnych dźwięków otoczenia (np. [śmiech publiczności] czy [muzyka w tle]).
Porównanie kryteriów: 1.2.3 (Audiodeskrypcja lub alternatywa tekstowa) a 1.2.5 (Audiodeskrypcja - nagranie)
Te dwa punkty wywołują najwięcej wątpliwości, ponieważ oba odnoszą się do zapewnienia dostępności obrazu dla osób niewidomych za pomocą opisu synchronicznego (audiodeskrypcji). Jest to dodatkowa ścieżka dźwiękowa, na której lektor w przerwach między dialogami opisuje akcję (np.: "Urzędnik wstaje zza biurka, podchodzi do szafy i wyciąga czerwoną teczkę").
Różnica między poziomem A (kryterium 1.2.3) a poziomem AA (kryterium 1.2.5) polega na sposobie wdrożenia:
- Kryterium 1.2.3 (Poziom A): Daje wybór formy podania treści. Dozwolone jest przygotowanie pełnego dokumentu tekstowego (szczegółowego scenariusza opisującego akcję i dialogi równolegle) ALBO wgranie ścieżki z audiodeskrypcją. Wybór formy tekstowej pozwala na pełne zaliczenie poziomu A.
- Kryterium 1.2.5 (Poziom AA): Podnosi poprzeczkę i likwiduje możliwość wyboru. Wycofana zostaje opcja zastąpienia filmu samym tekstem. Aby spełnić to kryterium (obowiązkowe m.in. dla sektora publicznego w Polsce), film musi posiadać ścieżkę dźwiękową z lektorem. Sam tekst pod odtwarzaczem nie jest uznawany za wystarczający.
1.2.4 – Napisy rozszerzone - na żywo
Kryterium dotyczy sytuacji, w których sygnał jest nadawany w czasie rzeczywistym (np. transmisja z sesji rady gminy). WCAG wymaga stosowania napisów na żywo. Warto pamiętać, że polskie przepisy krajowe dopuszczają pewne odstępstwa w przypadku braku możliwości technicznych lub finansowych podczas samej transmisji live, jednak wersja archiwalna filmu umieszczana w serwisie musi już takie napisy posiadać.
Dostępność multimediów opiera się na jasnych zasadach. Kluczem jest zrozumienie potrzeb odbiorców: osoby niesłyszące wymagają przekazu wizualnego (napisy), natomiast osoby niewidome potrzebują przekazu dźwiękowego (głos lektora opisujący obraz). Ponieważ jednak realizacja tych wytycznych bywa wysoce czasochłonna i pracochłonna, wiele podmiotów publicznych powołuje się na mechanizm wykazania nadmiernych kosztów (przewidziany przepisami jako nadmierne obciążenie), przenosząc stosowną informację i uzasadnienie do odpowiedniej sekcji w deklaracji dostępności. Dbałość o te aspekty – lub rzetelne wskazywanie alternatywnych dróg dostępu – pozwala na konsekwentne dążenie do tworzenia serwisów internetowych wolnych od barier.
